Almanya’da Yapılan Vasiyetname Türkiye’de Geçerli mi?

Almanya’da yaşayan veya Almanya ile bağlantısı olan Türk vatandaşları için en sık karşılaşılan sorulardan biri şudur: Almanya’da düzenlenen bir vasiyetname, Türkiye’de de geçerli midir ve Türkiye’deki veya Almanya’daki mal varlığı bu vasiyetnameye göre mi paylaşılır? Bu yazıda, konuyu Türk hukuku ve milletlerarası özel hukuk kuralları çerçevesinde, özellikle Almanya-Türkiye bağlantısı üzerinden ele alıyoruz.

Vasiyetnamenin ne olduğu, türleri, açılması, tenfizi ve iptali hakkında genel bilgi için Vasiyetname Nedir? Türleri, Şartları, Tenfizi ve İptali başlıklı yazımıza bakabilirsiniz.

1. Yurtdışında Düzenlenen Vasiyetnamelerin Hukuki Niteliği

Mirasbırakanın yabancı olması, yurtdışında yaşaması veya vasiyetnamesini yurtdışında düzenlemiş olması hâlinde, Türk mahkemeleri önce hangi ülke hukukunun uygulanacağını tespit eder. Bu konu, Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (“MÖHUK”) 20. maddesinde düzenlenmiştir:

• Mirasa Uygulanacak Hukuk (m. 20/1): Miras ilişkilerine, mirasbırakanın ölüm anındaki millî hukuku uygulanır.
• Taşınmaz (Gayrimenkul) istisnası: Mirasbırakanın vatandaşlığından bağımsız olarak, Türkiye’de bulunan taşınmazlar için her zaman Türk hukuku uygulanır. Bu kural, yurtdışında düzenlenmiş bir vasiyetnamenin Türkiye’deki gayrimenkuller bakımından saklı pay ve tenkis hükümlerinden kaçınmak için kullanılamayacağı anlamına gelir.
• Tasarruf ehliyeti (m. 20/5): Vasiyetname yapma ehliyeti, tasarrufun yapıldığı andaki millî hukuka tabidir.
• Şekil (m. 20/4 ve 1961 Lahey Sözleşmesi): Türkiye’nin 1983 yılından bu yana taraf olduğu “Vasiyet Tasarruflarının Şekline İlişkin Kanunlar İhtilafı Hakkında 1961 tarihli Lahey Sözleşmesi”, yabancılık unsuru taşıyan vasiyetnamelerin şekil geçerliliği konusunda MÖHUK’a göre öncelikle uygulanır.

Söz konusu uluslararası sözleşme sayesinde, örneğin Almanya’da yaşayan bir Türk vatandaşının, bulunduğu ülkenin usullerine göre düzenlediği bir vasiyetname, şekil bakımından Türkiye’de de geçerli kabul edilebilir. Örneğe devam edersek; mirasbırakan kişi Türk vatandaşı olduğundan vasiyetnamesinin mirasçıların saklı paylarını ihlal edip etmediği veya hukuken geçersiz hükümler taşıyıp taşımadığı yani vasiyetnamenin içeriğinin geçerliliği Türk hukukuna göre tespit edilecektir.

2. Almanya’da Vasiyetname Türleri ve Şekil Geçerliliği

Alman Medeni Kanunu (BGB), Türk hukukuna benzer şekilde temelde iki olağan vasiyetname türü tanır: el yazılı vasiyetname (eigenhändiges Testament) ve noter huzurunda düzenlenen resmi vasiyetname (öffentliches/notarielles Testament). Almanya’da noter huzurunda düzenlenen bir vasiyetname, hem Alman hukuku hem de -1961 tarihli Lahey Sözleşmesi sayesinde- Türk hukuku bakımından şekil yönünden geçerli kabul edilir.

3. Vasiyetname ile Erbschein (Veraset İlamı) Arasındaki Fark

Bu noktada en çok karıştırılan konu şudur: Almanya’da geçerli şekilde düzenlenmiş bir vasiyetnamenin kendisi, yukarıda açıklanan MÖHUK m. 20/4 ve 1961 Lahey Sözleşmesi kriterleri çerçevesinde Türkiye’de de şekil yönünden tanınır; bu vasiyetname için ayrıca bir “tanıma” kararına ihtiyaç yoktur.

Buna karşılık, Alman Nachlassgericht (miras/tereke mahkemesi) tarafından düzenlenen Erbschein (veraset ilamı/mirasçılık belgesi), Türkiye’de kendiliğinden hüküm doğurmaz. Türk tapu müdürlükleri ve bankalar, uygulamada bu belgeyi tek başına yeterli görmez. Bunun sebebi, tanıma-tenfizin konusunun vasiyetnamenin içeriği değil, yabancı bir makamın/mahkemenin verdiği karar olmasıdır. Bu durumda iki yol izlenebilir:

1. Türkiye’de yeniden mirasçılık belgesi (veraset ilamı) çıkarılması: Uygulamada en sık başvurulan ve genellikle daha hızlı sonuç veren yoldur; sulh hukuk mahkemesinden veya noterden talep edilebilir.
2. Yabancı mahkeme kararının MÖHUK m. 50 vd. çerçevesinde tanınması veya tenfizi: Alman mahkemesinin verdiği kararın Türkiye’de doğrudan icra edilebilir hâle gelmesi isteniyorsa, MÖHUK’ta öngörülen genel şartların (kesinleşmiş bir yabancı mahkeme ilamı bulunması, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konu olması, kamu düzenine açıkça aykırı olmaması, savunma hakkının tanınmış olması, karşılıklılık/mütekabiliyet) sağlanması ve Türkiye’de tenfiz davası açılması gerekir.

4. Taşınmazlar ve Saklı Pay Riski

Mirasbırakan Almanya’da Alman hukukuna göre geçerli bir vasiyetname düzenlemiş olsa dahi, Türkiye’deki taşınmazlar MÖHUK m. 20/1’deki istisna gereği her zaman Türk hukukuna tabidir. Almanya’da düzenlenen bir vasiyetnamenin Türkiye’deki taşınmazlar bakımından mirasçıların bir kısmının saklı paylarını ihlal etmesi hâlinde, Türk saklı paylı mirasçıların Türkiye’de tenkis davası açma imkânı her zaman saklıdır.

5. Pratik Öneriler

• Almanya’da yaşayan ve Türkiye’de de malvarlığı (özellikle taşınmaz) bulunan kişilere, mümkünse noter huzurunda resmi vasiyetname düzenlemeleri önerilir. Böylelikle hem ispat kolaylığı hem de uluslararası geçerlilik bakımından en güvenli yol seçilmiş olur.
• Vasiyetnamede, hangi ülkedeki mallara ilişkin tasarrufta bulunulduğunun ve mümkünse hukuk seçiminin açıkça belirtilmesi, ileride çıkabilecek kanunlar ihtilafı sorunlarını azaltır.
• Türkiye’deki taşınmazlar söz konusu olduğunda, saklı pay hesabının Türk hukukuna göre ayrıca yapılması ve buna göre bir planlama yapılması tavsiye edilir.
• Almanya’da alınan Erbschein’a dayanarak Türkiye’de doğrudan işlem yapılamasının zorluğu dikkate alınarak süreç başında Türkiye’de mirasçılık belgesi veya gerekiyorsa tanıma-tenfiz davası için hazırlık yapılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Almanya’da düzenlenen vasiyetname Türkiye’de otomatik olarak geçerli midir? Şekil yönünden, 1961 Lahey Sözleşmesi sayesinde çoğu durumda evet. Ancak bu, vasiyetnameye dayalı olarak Türkiye’de doğrudan tapu devri veya banka işlemi yapılabileceği anlamına gelmez; genellikle ayrıca Türkiye’de bir mirasçılık belgesi çıkarılması gerekir.

Alman noterinin verdiği Erbschein, Türkiye’de tapu işlemi için yeterli midir? Hayır. Türk tapu müdürlükleri ve bankalar bu belgeyi tek başına kabul etmez. Türkiye’de yeniden mirasçılık belgesi (veraset ilamı) çıkarılması ya da gerekiyorsa yabancı mahkeme kararının tanıma-tenfizi yoluna gidilmesi gerekir.

Türkiye’deki taşınmazlar için hangi hukuk uygulanır? Mirasbırakanın vatandaşlığından veya vasiyetnamenin nerede düzenlendiğinden bağımsız olarak, Türkiye’de bulunan taşınmazlar için her zaman Türk hukuku uygulanır.

Sonuç

Almanya ile Türkiye arasındaki miras meselelerinde, vasiyetnamenin şekil geçerliliği ile Alman makamlarının verdiği belge ve kararların Türkiye’de doğrudan icra edilebilirliği birbirinden farklı konulardır. Bu ayrımın baştan doğru kurgulanması, ileride tapu, banka ve mirasçılık işlemlerinde yaşanabilecek gecikme ve uyuşmazlıkların önüne geçer. Almanya bağlantılı miras meselelerinde hem Türk hem de Alman hukukuna hâkim bir avukattan destek almanız önemle tavsiye edilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaylarda hukuki danışmanlık alınması gerekmektedir.